\u0130frat ve tefrit noktalar\u0131ndan uzak, s\u0131n\u0131rlar\u0131 ilahi mesaj\u0131n kalemiyle \u00e7izilmi\u015f bir e\u011flence ve dinlenme anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n f\u0131tr\u00ee bir ihtiya\u00e7 ve olgu oldu\u011fu a\u015fikard\u0131r. Bu olguyu din ve dindarl\u0131k ad\u0131na yok say\u0131p, g\u00f6rmezlikten gelerek \u015fuur alt\u0131nda bask\u0131yla tutanlar veya tam tersi hayat\u0131 ve d\u00fcnyay\u0131 sadece bir e\u011flence mekan\u0131 olarak tan\u0131mlay\u0131p, hayatlar\u0131n\u0131 bu felsefe \u00fczerine oturtarak ge\u00e7iren kimseler, bu noktada ifrat ve tefritin bir bak\u0131ma temsilcileri durumundad\u0131rlar. M\u0131zraklar\u0131 \u00e7uvala s\u0131\u011fd\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, ak\u0131nt\u0131ya k\u00fcrek \u00e7ekmenin hi\u00e7 bir manas\u0131 yok\u2026 Mademki bu duyguyu f\u0131tr\u00ee olarak niteliyoruz, o zaman bu duygunun dinin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc me\u015fruiyet alan\u0131 i\u00e7erisinde ya\u015fanmas\u0131 gerekir. Dinin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc me\u015fruiyet alan\u0131 kavram\u0131 burada yine pek \u00e7ok noktada oldu\u011fu gibi temeldir.<\/p>\n
Bu alan\u0131n tayinini yapacak olan \u015f\u00fcphesiz Kuran\u2019\u0131n ilgili ayetleri ile sahih hadislerdir. \u00d6zellikle ilgili hadis metinlerinde d\u00f6nemin sosyo-k\u00fclt\u00fcrel \u015fartlar\u0131n\u0131n ve \u00f6rf\u00ee de\u011ferlerinin \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131, bu hadislerin yorumlanmas\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ta\u015f\u0131nmas\u0131 hususunda g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gereken \u00f6nemli noktalard\u0131r. Bu me\u015fruiyet alan\u0131n\u0131n tayininde, usule dayal\u0131, ilgili ayet ve hadislerin farkl\u0131 yorumlar\u0131ndan kaynaklanabilecek, konunun detaylar\u0131na \u00f6zg\u00fc baz\u0131 ayr\u0131\u015f\u0131mlar olabilir. Ba\u015fka naslarla \u00e7at\u0131\u015fmayan, \u00f6ze dayal\u0131 olmay\u0131p, detayla ilgili, yoruma dayal\u0131 bu ayr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 da rahmet olarak alg\u0131lamak gerekir.<\/p>\n
\u015eifa ve rahmet vesilesi olarak insanl\u0131\u011fa g\u00f6nderilen ilahi mesaj\u0131n (Yunus, 57, \u0130sra 82, Fussilet 44) oyun ve e\u011flence hususundaki tavr\u0131 ve bu tavr\u0131n gere\u011fine uygun anla\u015f\u0131lmas\u0131 yukarda da ifade edildi\u011fi gibi esast\u0131r. B\u00fcnyelerinde laib (oyun) ve lehv (e\u011flence) kelimelerini ta\u015f\u0131yan ayetler incelendi\u011finde , oyun ve e\u011flence kavramlar\u0131 kimi ayetlerde ahiret hayat\u0131na k\u0131yasla d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmesi ve tezyif edilmesi ba\u011flam\u0131nda, (En\u2019am, 32, Ankebut 64, Muhammed 36, Hadid 20); kimi yerde d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n kendilerini aldatmalar\u0131 neticesinde dini kendilerine oyun ve e\u011flence ittihaz edenlerin terk edilmesi ve i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fckleri yanl\u0131\u015f\u0131n izah edilmesi sadedinde (En\u2019am 70, A\u2019raf 51), kimi yerde de ticaret ve e\u011flence beraber kullan\u0131larak, kutlu El\u00e7iyi ayakta b\u0131rak\u0131p, onun getirmi\u015f oldu\u011fu mesaj\u0131n \u00f6n\u00fcne e\u011flence ve ticareti ge\u00e7irenlerin asl\u0131nda bu i\u015ften zararl\u0131 olduklar\u0131n\u0131 ifade etme ba\u011flam\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Cuma, 11). Ayr\u0131ca Kuran yerin ve g\u00f6\u011f\u00fcn ve ikisi aras\u0131nda bulunan \u015feylerin bir oyun olsun diye yarat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 (Enbiya, 16; Duhan, 38) vurgulayarak , hayat\u0131 sadece oyun ve e\u011flence olarak alg\u0131layan yaral\u0131 benlikleri sarih ve nezih bir k\u0131vamda uyarm\u0131\u015f ve insanl\u0131\u011f\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f gayesinin, kendisinden gelip, kendisine d\u00f6nmekte oldu\u011fumuz (Yunus 56), ya\u015fatan ve \u00f6ld\u00fcren (Al-i \u0130mran 156; A\u2019raf 158; Tevbe 116; M\u00fcminun 80), a\u011flatan ve g\u00fcld\u00fcren (Necm, 43) S\u00fcbhan\u2019a kulluk oldu\u011funu ifade etmektedir (Zariyat 56).<\/p>\n
Konuyla ilgili yukarda zikretti\u011fimiz ayetler incelendi\u011finde ilk bak\u0131\u015fta Kuran\u2019\u0131n oyun ve e\u011flenceye kar\u015f\u0131 bir tav\u0131r ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, zira oyun ve e\u011flence kavramlar\u0131n\u0131n ilgili ayetlerde k\u00fc\u00e7\u00fcmsenme ve tezyif manalar\u0131n\u0131 i\u00e7erdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Fakat ayetlerde negatif y\u00fckl\u00fc kullan\u0131lan bu kavramlar, d\u00fcnya hayat\u0131na kars\u0131 ahiret hayatinin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn zikredilmesi, hayat\u0131 sadece ve sadece oyun ve e\u011flenceden ibaret g\u00f6rerek benliklerine zulmedenlerin ikaz ve ihtar edilerek as\u0131llar\u0131na d\u00f6nmelerinin temin edilmesine y\u00f6neliktir. Ayetlerde mutlak manada e\u011flence ve oyunun yasaklanmas\u0131na matuf bir ibare ve h\u00fck\u00fcm yoktur. Zira kimi ayetlerde oyun ve e\u011flencenin yani s\u0131ra, ticaret (Cuma, 11), ziynet, evlat ve mallar\u0131n art\u0131r\u0131m\u0131 gibi mefhumlarda beraber zikredilmi\u015ftir (Hadid, 20). Bu noktadan hareketle \u015funu kolayl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz, tayin edilen \u00f6l\u00e7\u00fcler i\u00e7erisinde ticaret, ziynet, mal ve evlad\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 ne denli f\u0131tri, me\u015fru ve do\u011fal ise, ana hatlar\u0131 vahyin \u00f6l\u00e7\u00fctleriyle belirlenmi\u015f oyun ve e\u011flence de o derece f\u0131tri, me\u015fru ve do\u011fald\u0131r. Burada da di\u011fer konularda aslonuldu\u011fu gibi \u0130slam\u2019\u0131n temel yakla\u015f\u0131m ve esprisi kullu\u011fun ve kulluk \u015fuurunun \u00f6n\u00fcne d\u00fcnyal\u0131k de\u011ferlerin oturtularak, Rahman\u2019a a\u00e7\u0131lan g\u00f6n\u00fcl p\u0131nar\u0131n\u0131n kurutulmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kuran\u2019\u0131n ete kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f hali olarak tasvir edilen ve Kuran\u2019\u0131n e\u015fsiz ve yegane m\u00fcfessiri olan, kendi heva ve hevesinden konu\u015fmayan (Necm 3), verdi\u011finin al\u0131nmas\u0131, nehyetti\u011finden de ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131 ilahi mesaj taraf\u0131ndan emredilen (Ha\u015fr 7) Nebi aleyhisselatu vesselam\u0131n bu husustaki s\u00f6zleri ve uygulamalar\u0131 vahyin mesaj\u0131n\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda \u015f\u00fcphesiz elzemdir. \u0130lgili hadislere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda g\u00fcl Nebi\u2019nin baz\u0131 \u00f6zel g\u00fcnlerde bir tak\u0131m e\u011flencelere kendi mescidinde dahi izin verdi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6rmekteyiz. Konu ile ilgili olay\u0131 Hz. Ai\u015fe rad\u0131yallahu anha s\u00f6yle anlat\u0131yor: \u201eBen mescidde oynayan Habe\u015flilerin oyunlar\u0131n\u0131 usan\u0131ncaya de\u011fin seyrederken Res\u00fclullah aleyhisselatu vesselam\u0131n beni r\u0131das\u0131 ile \u00f6rtt\u00fc\u011f\u00fcne \u015fahit oldum. Art\u0131k gen\u00e7 bir k\u0131z\u0131n ne denli e\u011flenceye d\u00fc\u015fk\u00fcn olabilece\u011fini siz takdir edin!\u201c (Buhari, Salat 69, Iydeyn 2, 3, 25, Cihad 81, Menak\u0131b 15, Fezailu\u2019l-Ashab 46, Nikah 82, 114; M\u00fcslim, Iydeyn 18 (892); Nesai, Iydeyn 35, (3, 195). Hadiste gen\u00e7lik kavram\u0131 \u00fczerine Hz.Ai\u015fe validemiz taraf\u0131ndan yap\u0131lan vurgunun ilgililer ve \u00f6zellikle Ebeveyn taraf\u0131ndan g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gereken \u00f6nemli bir husus oldu\u011fu kanaatindeyim. Mescitte oynanan oyunun mahiyeti hakk\u0131nda de\u011ferlendirme yapacak oldu\u011fumuz da, hadis metinlerinde kars\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan temel bulgu, bunun di\u011fer hadislerde de g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi Habe\u015flilerin \u00f6rf ve adetlerinden olan harbe (m\u0131zrak) oyunu oldu\u011fudur.<\/p>\n
Hz. Peygamberin \u00f6zel g\u00fcnlerde de, o g\u00fcn\u00fc di\u011fer g\u00fcnlerden ay\u0131ran bir tak\u0131m etkinliklere m\u00fcsaade etti\u011fi, hatta tav\u0131rlar\u0131yla o g\u00fcnlerin ne\u015feli ge\u00e7mesini arzulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hadis metinlerinden anlamaktay\u0131z. Res\u00fclullah\u2019\u0131n huzuruna kendilerine \u00f6zg\u00fc oyunlar\u0131yla gelen Habe\u015flilerin oyunlar\u0131n\u0131 Res\u00fclullah\u2019\u0131n omuzlar\u0131ndan, onun daveti \u00fczere izledi\u011fini Nesai\u2019den gelen ba\u015fka bir rivayette Ai\u015fe validemiz bak\u0131n nas\u0131l anlatmakta: \u201eBir bayram g\u00fcn\u00fc Sudanl\u0131lar, Res\u00fclullah aleyhisselatu vesselam\u2019\u0131n yan\u0131na oynayarak geldiler. Aleyhisselatu vesselam beni \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Res\u00fclullah\u2019\u0131n omuzlar\u0131 \u00fczerinden onlar\u0131n oyunlar\u0131n\u0131 kendi arzumla ayr\u0131l\u0131ncaya de\u011fin izledim.\u201c (Nesai, Iydeyn 34 (3, 195). Ai\u015fe validemizden nakledilen di\u011fer bir hadiste Efendimizin evinde Buas harbiyle alakal\u0131 t\u00fcrk\u00fc okuyan iki cariyeden bahsedilmekte ve Nebi Ekrem Efendimizin eve gelmesi sonras\u0131 tavr\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r. Konumuz ac\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemli ittihaz etti\u011fim bu hadiseyi Ai\u015fe validemiz bakiniz nas\u0131l anlatmakta; \u201eNebi aleyhisselatu vesselam, benim yan\u0131mda iki cariye Buas harbiyle alakal\u0131 t\u00fcrk\u00fc okurlarken \u00e7\u0131kageldi. Yata\u011f\u0131n\u0131n \u00fczerine yan \u00fcst\u00fc uzand\u0131 ve y\u00fcz\u00fcn\u00fc aksi istikamete cevirdi. O esnada babam Ebu Bekir (r.a.) i\u00e7eri girdi ve beni azarlayarak, \u201eRes\u00fclullah\u2019\u0131n evinde \u015feytan \u00e7alg\u0131s\u0131 ha!\u201c dedi. Bunun \u00fczerine Nebi aleyhisselatu vesselam Ebu Bekir (r.a.) y\u00f6nelerek; \u201eB\u0131rak onlar\u0131 (s\u00f6ylesinler)!\u201cbuyurdu. Onlar sohbete dal\u0131p, bizden dikkatlerini \u00e7ekince, ben cariyelere g\u00f6z i\u015fareti yapt\u0131m, kalk\u0131p gittiler.\u201c Hz. Ai\u015fe devamla dedi ki: \u201eBir bayram g\u00fcn\u00fcyd\u00fc, Siyahiler, mescitte k\u0131l\u0131\u00e7-kalkan oyunu oynuyorlard\u0131. Ben mi Res\u00fclullah (a.s.v)\u2019dan talep etmi\u015ftim, yoksa o kendili\u011finden mi seyretmek ister misin?\u201c buyurdular. Ben : Evet dedim. Kalkt\u0131, beni geri taraf\u0131na ald\u0131, yana\u011f\u0131m yana\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde oldu\u011fu halde durduk. \u201eEy Erfide o\u011fullar\u0131 g\u00f6reyim sizi (oynay\u0131n)\u201c diyordu. Ben usan\u0131ncaya kadar b\u00f6yle devam ettik. (Usand\u0131\u011f\u0131m\u0131 fark edince) \u201eYeter mi buyurdular. Ben \u201eEvet\u201c dedim. \u201e\u00d6yleyse git\u201c dediler.\u201c (Buhari, Iydeyn 2, 3, 25, Cihad 81, Menak\u0131b 15, Menakibu\u2019l-Ensar 46, Nikah 82, 114; M\u00fcslim; Iydeyn 19, (892); Nesai, Iydeyn 35-36, (3, 195-197).<\/p>\n
Ayr\u0131ca Nebi Ekrem Efendimizin Medine\u2019ye hicreti esnas\u0131nda \u015fehre giri\u015fi herkes\u00e7e malumdur. Onun i\u00e7in yak\u0131lan en sevdal\u0131, yan\u0131k \u015fark\u0131lar heyecan\u0131n ve sevginin o mahaldeki o zamana de\u011fin rastlanmayan tonuna \u015fahitlik etmi\u015fti. O kar\u015f\u0131lay\u0131\u015fta Habe\u015flilerin yine o kendilerine \u00f6zg\u00fc harbe oyunlar\u0131n\u0131 sevin\u00e7lerinin ni\u015fanesi olarak oynad\u0131klar\u0131n\u0131 bilmekteyiz. Bu kar\u015f\u0131lama nedeniyle okunan o \u015fark\u0131lara ve kutlamaya Nebi Ekrem Efendimizin herhangi bir itiraz\u0131n\u0131n oldu\u011fu y\u00f6nde herhangi bir rivayet olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, bu nevi kar\u015f\u0131lamalar\u0131n sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015flerde de yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hatta Teb\u00fck seferi sonras\u0131 yap\u0131lan kar\u015f\u0131laman\u0131n ve merasimin g\u00f6rkemli oldu\u011funu bilmekteyiz. Hz. Peygamber\u2019in Medine\u2019ye giri\u015fini tasvir eden hadislerin birisinde Hz. Enes rad\u0131yallahu anh kutlu Nebi\u2019nin Medine\u2019ye giri\u015fini \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor: \u201eRes\u00fclullah aleyhisselatu vesselam Medine\u2019ye geldi\u011fi zaman, onun geli\u015fine duyulan sevincin bir izhar\u0131 olarak Habe\u015fliler harbeleriyle oynad\u0131lar.\u201c (Ebu Davut, Edeb 59, (4923).)<\/p>\n
Hz. Peygamberin huzurunda Habe\u015flilerin oyun oynamalar\u0131n\u0131n muhtemelen caiz ve \u015f\u0131k olmayaca\u011f\u0131 zann\u0131yla, huzurda oyunlar\u0131n\u0131 sergileyen Habe\u015flilere bizzat Hz.\u00d6mer taraf\u0131ndan fiziki m\u00fcdahale edildi\u011fini ve Hz.Peygamber\u2019in Hz. \u00d6mer\u2019e: \u201eonlar\u0131 b\u0131rak ey \u00d6mer! Oyunlar\u0131n\u0131 oynas\u0131nlar!\u201c buyurdu\u011funu yine hadis metinlerinden \u00f6\u011frenmekteyiz. Ebu Hureyre (r.a) bu olay\u0131 bize \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor: \u201eHabe\u015fliler, harbeleriyle Res\u00fclullah aleyhisselatu vesselam\u2019\u0131n yan\u0131nda oynarlarken \u00d6mer rad\u0131yallahu anh i\u00e7eri girdi. Hemen yere e\u011filip \u00e7ak\u0131l alarak onlara f\u0131rlatt\u0131. Aleyhisselatu vesselam \u201eEy \u00d6mer! B\u0131rak onlar\u0131 oynas\u0131nlar!\u201c buyurdu. (Buhari, Cihad 79; M\u00fcslim, Iydeyn 22, (893); Nesai, Iydeyn 35, (3, 196).<\/p>\n
Ne\u015feden ve e\u011flenceden nasibini almas\u0131 gereken \u00f6nemli g\u00fcnlerden birisi de \u015f\u00fcphesiz, nisan ve d\u00fc\u011f\u00fcn merasimleridir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde maalesef baz\u0131 kimselerin din ve dindarl\u0131k ad\u0131na b\u00f6ylesine \u00f6zel ve g\u00fczel g\u00fcnleri, normal g\u00fcnlerden farks\u0131zm\u0131\u015f gibi kasvete b\u00fcr\u00fcd\u00fcklerine \u00fcz\u00fclerek \u015fahit olmaktay\u0131z. \u0130\u015fin ac\u0131 taraf\u0131 ise, din ve dindarl\u0131k ad\u0131na bu eylemin yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Oysa dinin referans g\u00f6sterdi\u011fi temel kaynaklar ve ashab\u0131n uygulamalar\u0131 bu g\u00fcnlerin vahyin \u00e7izdi\u011fi birtak\u0131m temel \u00e7izgi ve s\u0131n\u0131rlar g\u00f6zetilerek ne\u015fe ve e\u011flenceye vesile olacak birtak\u0131m aktivitelerle ge\u00e7irilmesidir. Bu hususta Nebi Ekrem Efendimizin Habe\u015flilerin harbe oyunlar\u0131na mescidinde m\u00fcsaade etmesi ve hatta onlara mani olmak isteyenlere f\u0131rsat vermemesinden yola \u00e7\u0131karak, \u00f6rfi birtak\u0131m e\u011flence unsurlar\u0131na vahyin ana hatlar\u0131n\u0131 a\u015fmad\u0131k\u00e7a geni\u015flik g\u00f6stermenin din ad\u0131na gereklili\u011finden s\u00f6z etmemiz gerekir. Aksi takdirde me\u015fru yollardan tatmin edilmeyip, \u015fuur alt\u0131na at\u0131lan bu duygu da, hayat\u0131 sadece bir e\u011flence olarak alg\u0131lay\u0131p, s\u0131n\u0131rs\u0131z oranda e\u011flenceye bo\u011fulan benlikler gibi insanin kimyas\u0131n\u0131 ve dengesini bozarak, benli\u011finde yaralar a\u00e7acakt\u0131r. Hz. Peygamber\u2019le Bedir Sava\u015f\u0131na kat\u0131lm\u0131\u015f se\u00e7kin sahabelerden Karaza Ibn Kab ile Ebu Mesud el-Ensari\u2019nin bir d\u00fc\u011f\u00fcn esnas\u0131ndaki tav\u0131rlar\u0131na ili\u015fkin Amr Ibnu Sad\u2019\u0131n anlatt\u0131klar\u0131 bu noktada \u00f6nemlidir. Nesai\u2019den gelen rivayetle Amr Ibnu Sad rad\u0131yallahu anh anlat\u0131yor: \u201eBir d\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131ras\u0131nda Karaza Ibnu Kab ve Ebu Mesud el-Ensari\u2019nin yan\u0131na girdi\u011fimde bir k\u0131s\u0131m cariyeler \u015fark\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. (Dayanamay\u0131p): \u201eSizler, Hz. Peygamber\u2019in Bedir ashab\u0131ndans\u0131n\u0131z, nas\u0131l sizlerin yan\u0131nda bu i\u015fler yap\u0131l\u0131r\u201c dedim. Onlar da bana: \u201eDilersen bizimle otur dinle veya git. Zira bize d\u00fc\u011f\u00fcnlerde e\u011flence ruhsat\u0131 verildi!\u201c dediler.\u201c (Nesai, Nikah 80, (6, 135). Azimetle amel etmek \u015f\u00fcphesiz se\u00e7kinlerin \u00f6nemli vas\u0131flar\u0131ndand\u0131r, ama herkesten azimetle amel edilmesi beklenilemez, o ki\u015filerin kendi hallerine uygun olarak y\u00f6neldikleri ihtiyari bir secimdir. Burada \u00f6nemli olan ruhsatlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n da unutulmamas\u0131 ve ruhsat\u0131 se\u00e7enlerin de din ad\u0131na k\u0131nanmamas\u0131 gerekti\u011fidir. Hz. Ai\u015fe validemizden rivayet edilen di\u011fer bir hadiste ise Hz.Peygamber\u2019in bizzat d\u00fc\u011f\u00fcnlerde e\u011flence bulunmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin ifadesi yer almaktad\u0131r. Bak\u0131n\u0131z Ai\u015fe validemiz bu hususta neler s\u00f6ylemektedir; \u201eBir kad\u0131n\u0131 Ensar\u2019dan bir erkekle evlendirmi\u015ftik. Res\u00fclullah aleyhisselatu vesselam: \u201eEy Ai\u015fe! E\u011flenceniz yok mu? Zira Ensar e\u011flenceyi sever!\u201c buyurdular.\u201c (Buhari, Nikah 63).Bu ve konumuzla ilgili olup, burada nakletmedi\u011fimiz di\u011fer hadislerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere vahyin \u00e7izmi\u015f oldu\u011fu s\u0131n\u0131rlar i\u00e7erisinde insan onurunu yaralamayan e\u011flence ve e\u011flence anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u0130slam\u2019da yeri vard\u0131r ve hatta belli zamanlarda bu e\u011flencenin gereklili\u011fi ve zorunlulu\u011fu metinlerde vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Yeter ki bu e\u011flence ve e\u011flence anlay\u0131\u015f\u0131, vahyin getirdi\u011fi mesaj\u0131 ve bu mesaj\u0131 asl\u0131na uygun olarak ta\u015f\u0131mak suretiyle kemale ve vuslata erecek olan insano\u011flunun \u00f6z\u00fcn\u00fc tahrip ederek, zedelemesin.<\/p>\n
Hz. Peygamber Araplar aras\u0131nda hayvanlar\u0131n d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek ve ni\u015fan tahtas\u0131 haline getirilerek hayvanlara e\u011flence ad\u0131 alt\u0131nda bir nevi i\u015fkence yap\u0131larak yap\u0131lan etkinlikleri de kesin ifadelerle yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 y\u00f6relerde hala s\u00fcregelen ve bas\u0131nda zaman, zaman yer bulan bu nevi etkinlikler insan onurunu zedelemektedir. Kendilerini medeni olarak telakki eden baz\u0131 \u00fclkelerde bunun bir \u00f6rf-adet olarak arenalarda te\u015fhir edilmesi ise bir insanl\u0131k ay\u0131b\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmasa gerektir. Bu i\u015flerden haz ve zevk duyan hasta kimselerin vahyin s\u00fczgecinden ge\u00e7irilerek b\u00fcnyelerine kar\u0131san zararl\u0131 mefhumlardan temizlenmeleri ve tedavi olmalar\u0131 gerekir. Bu konuya ili\u015fkin \u0130bni Abbas\u2019dan gelen rivayetlerde Hz. Peygamber s\u00f6yle buyurmaktad\u0131r: \u201e\u0130bni Abbas rad\u0131yallahu anh\u00fcma anlat\u0131yor: \u201eHz. Peygamber (d\u00f6v\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in) hayvanlar\u0131n aras\u0131n\u0131 k\u0131z\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 yasaklad\u0131.\u201c Ebu Davut, Cihad 56, (2562); Tirmizi, Cihad 30, (1708, 1709). Yine \u0130bni Abbas rad\u0131yallahu anh\u00fcma anlat\u0131yor: \u201eRes\u00fclullah aleyhisselatu vesselam buyurdular ki; \u201eKendisinde ruh olan hi\u00e7 bir canl\u0131y\u0131 hedef tahtas\u0131 olarak kullanmay\u0131n.\u201c (M\u00fcslim, Sayd 58, (1957); Tirmizi, Sayd 1, (1475); Nesai, Dahaya 41, (7, 238, 239.)<\/p>\n
E\u011flence nitelikli olsun veya ba\u015fka ama\u00e7lara m\u00fcstenit olsun i\u00e7erisinde kumar bulunan her t\u00fcrl\u00fc oyun \u0130slam ac\u0131s\u0131ndan haramd\u0131r. Cemiyet b\u00fcnyesinde onulmaz yaralar a\u00e7an ve pek \u00e7ok yuvan\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131na veya temelden sars\u0131lmas\u0131na neden olan kumar rahmet vesilesi olarak insanl\u0131\u011fa indirilen Kuran\u2019da \u015feytan i\u015fi pislik olarak tavsif edilmektedir. (Maide, 90). Ayni ayette kumarla birlikte \u015feytan i\u015fi pislik olarak addedilip, ayr\u0131ca b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin anas\u0131 olarak tavsif edilen alkol\u00fcn, bir par\u00e7a olarak bulundu\u011fu b\u00fct\u00fcn e\u011flence t\u00fcrleri de \u0130slam ac\u0131s\u0131ndan haramd\u0131r. E\u011flence anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ferdin ruh d\u00fcnyas\u0131n\u0131, toplumun ise temellerini dinamitleyen bu de\u011ferler \u00fczerine oturtanlar bunun maddi ve manevi faturas\u0131na devaml\u0131 \u00f6deye gelmi\u015flerdir ve \u00f6deyeceklerdir. \u00d6zlerini isyana d\u00f6n\u00fck e\u011flence mekanlar\u0131nda kaybederek, kullu\u011fun ba\u011fr\u0131nda yara a\u00e7anlar, zaman ge\u00e7irmeksizin vahyin ana kuca\u011f\u0131na kendilerini teslim ederek \u015fifayap olmalar\u0131 gerekir\u2026<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu s\u00f6ylenenlerin yan\u0131nda sufi literat\u00fcr\u00fcnde zikredilen, e\u011flenceyi tevhitte, zikir meclislerinde, seher vaktinde \u00e7ekilen isti\u011ffarlarda ve Allah i\u00e7in dost olduklar\u0131 insanlarla bir araya gelmekte arayan a\u015fk ehli kimseler de vard\u0131r. Tevhidin ve zikr-i Rahman\u2019\u0131n, S\u00fcbhan\u2019\u0131n boyas\u0131na banm\u0131\u015f olan bu b\u00fcy\u00fck y\u00fcreklerde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 haz ve sevin\u00e7 her t\u00fcrl\u00fc tarif ve vasf\u0131n \u00fczerindedir. Onlar feyz-i \u0130lahi\u2019nin oluk, oluk ya\u011fd\u0131\u011f\u0131 seher vaktinde do\u011fan a\u015fk-i \u0130lahinin \u00e7ocuklar\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7lerinde Mutlak Sevgili\u2019ye duyduklar\u0131 derin a\u015fk onlar\u0131 ister istemez hep o vakte do\u011fru \u00e7eker. As\u0131klar\u0131 besleyen a\u015fk p\u0131nar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn kapaklar\u0131 o vakitte sonuna de\u011fin a\u00e7\u0131lmas\u0131 nedeniyle o vakti g\u00f6zetlemek ve o vakitten beslenmek onlar i\u00e7in hem bir zaruret ve hem de tad\u0131 ruhun derinliklerine de\u011fin i\u015fleyen bir e\u011flence olur. Zira di\u011fer vakitler onlar\u0131 doyurmaz. Onlar\u0131n al\u0131\u015f veri\u015f yapt\u0131klar\u0131 pazar seher vakitlerinde kurulur. O pazar\u0131n tezgah\u0131nda a\u015fk, ihlas, ihsan, takva, isti\u011ffar, g\u00f6z yas\u0131 ve k\u00f6k\u00fc Hz. Muhammed\u2019e dayal\u0131 olan g\u00fcl ve onun kokusu bulunur. \u0130nsanl\u0131k uykuda iken, bu sevdal\u0131 erlerin kainatla beraber o vakitte huzura durmalar\u0131, yer ve g\u00f6kte bulunanlarla (Ha\u015fr, 24; Cuma, 1; Tegabun, 1), onlar\u0131 annelerinin rahimlerinde diledi\u011fi gibi \u015fekillendiren (Al-i \u0130mran, 6) ve zikredilmeye en lay\u0131k olan\u0131, Sevgili\u2019yi zikretmeleri, g\u00fcnah ve kusurlar\u0131 hat\u0131rlay\u0131p bir damlas\u0131 d\u00fcnya i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda bulunan her \u015feyden daha de\u011ferli olan o g\u00f6z yaslar\u0131n\u0131 d\u00f6kmeleri, Allah\u2019a sevgili ve dost olma iste\u011finin onlar\u0131 onlardan alan o hazz\u0131 ve dahas\u0131 kemiklerine de\u011fin sinen kulluk makam\u0131n\u0131n tad\u0131\u2026 \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bunlar a\u015fk ve tevhit ehlinin ne\u015fesine ne\u015fe, e\u011flencesine e\u011flence katan k\u00f6k\u00fc Rahman\u2019a ve onun ask\u0131na dayal\u0131 aktivitelerdir.<\/p>\n
Buraya kadar yap\u0131lan de\u011ferlendirmelerden yola \u00e7\u0131karak diyebiliriz ki, \u0130slam vahyin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi e\u011flence nitelikli faaliyetlere kars\u0131 tav\u0131r almamakta, ve hatta baz\u0131 durumlarda bizzat Hz. Peygamber vahyin dokusunu zedelemeyen e\u011flenceyi te\u015fvik etmektedir. \u0130slam\u2019\u0131n kars\u0131 durup, tav\u0131r ald\u0131\u011f\u0131 ve yasaklad\u0131\u011f\u0131 e\u011flence, vahyin do\u011furmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kamil insan modelini tahrip etme\u011fe y\u00f6nelik olan e\u011flence ve e\u011flence anlay\u0131\u015flar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Vahyin \u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7erisinde e\u011flenmek, e\u011flencesi seher ve tevhit olan a\u015fk ve g\u00f6n\u00fcl ehline dost olmak, benliklerini s\u0131n\u0131rs\u0131z bir e\u011flence anlay\u0131\u015f\u0131na teslim ve terk ederek yaralanan g\u00f6n\u00fcllerin \u015fifa bulaca\u011f\u0131 yegane makam olan vahyin mesaj\u0131n\u0131, \u00f6z\u00fcne uygun olarak anlamak ve anlatmak temennisi ve duas\u0131yla\u2026
\n\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014-<\/p>\n
Dipnotlar:
\n1- Bu ayet-i kerimeler i\u00e7in bkz. Muhammed Fuad Abdulbaki: el-Mu\u2019cem el-Mufehres li Elfaz\u2019il-Kur\u2019an il-Kerim, 1987 \u0130stanbul, S. 647 ve 653.
\n2- Elmal\u0131 bu ayetin tefsirinde g\u00f6n\u00fclleri oyunda olup, Allah\u2019\u0131n uyar\u0131lar\u0131n\u0131 hafife alan g\u00fcruhu benliklerine zulmeden kimseler olarak nitelendirmektedir; \u201e(\u2026) G\u00f6n\u00fclleri oyunda olan ve Rahman\u2019\u0131n zikr-\u00fc ihtar\u0131n\u0131 e\u011flence yerine koyan o zalimlerin tevehh\u00fcm etmek istedikleri gibi oyuncak de\u011fildir.\u201c Elmal\u0131, M. Hamdi Yaz\u0131r: Hak Dini Kur\u2019an Dili, 1982 \u0130stanbul, C. 5, S.3344.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130frat ve tefrit noktalar\u0131ndan uzak, s\u0131n\u0131rlar\u0131 ilahi mesaj\u0131n kalemiyle \u00e7izilmi\u015f bir e\u011flence ve dinlenme anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n f\u0131tr\u00ee bir ihtiya\u00e7 ve olgu oldu\u011fu a\u015fikard\u0131r. Bu olguyu din ve dindarl\u0131k ad\u0131na yok say\u0131p, g\u00f6rmezlikten gelerek \u015fuur alt\u0131nda bask\u0131yla tutanlar veya tam tersi hayat\u0131 ve d\u00fcnyay\u0131 sadece bir e\u011flence mekan\u0131 olarak tan\u0131mlay\u0131p, hayatlar\u0131n\u0131 bu felsefe \u00fczerine oturtarak ge\u00e7iren kimseler, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-1020","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkish-essays"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1020","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1020"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1020\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1020"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1020"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1020"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}