\u201cBuyur Allah\u2019\u0131m, buyur! Davetine b\u00fct\u00fcn samimiyetimle icabet ettim! Senin e\u015fin, orta\u011f\u0131n yoktur. Buyur Allah\u2019\u0131m, buyur! Hamd senin, nimet senin, m\u00fclk senin. Bunlar\u0131n hi\u00e7birinde e\u015fin orta\u011f\u0131n yoktur!..\u201d Hac esnas\u0131nda ihrama girildi\u011fi andan itibaren bayram\u0131n birinci g\u00fcn\u00fc (Zilhicce\u2019nin 10. g\u00fcn\u00fc) Cemre-i Akabe\u2019de ilk ta\u015f\u0131n at\u0131lmas\u0131na de\u011fin y\u00fcksek sesle okunan(1) ve telbiye olarak isimlendirilen duan\u0131n T\u00fcrk\u00e7e meali olan bu ifadeler, ilah\u00ee ve kutsi olan mana y\u00fckl\u00fc bu davete i\u015ftirak ve icap etmenin aciz dudaklar taraf\u0131ndan ikrar\u0131 ve ilan\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda bu ikrar; Azero\u011flu Halilullah\u2019a (Hz. \u0130brahim) K\u00e2be\u2019yi in\u015fa ettirip insanlar\u0131 oraya davet etmesini emreden,(2) ya\u015fatan ve \u00f6ld\u00fcren(3), kendisinden gelip kendisine d\u00f6necek oldu\u011fumuz(4) mutlak kudret kar\u015f\u0131s\u0131nda; aczin, teslimiyetin ve bir o kadar da samimiyetin ifadesidir.<\/p>\n
Hacc, kelime itibariyle (hem) Rabbe y\u00f6nelmek (ziyaret ve seyahat etmek), hem de bir \u015feye, (hac konusuna g\u00f6re) benli\u011fimize hakim olmak i\u00e7in gayret sarf etmek gibi manalara gelir(5). F\u0131k\u0131h dilinde ise; belirlenmi\u015f vakitte Arafat\u2019ta bir miktar durduktan sonra, Kabe-i Muazzama\u2019y\u0131 usul dairesinde tavaf suretiyle ziyaret etmekten ibarettir.(6)<\/p>\n
Hacc; i\u00e7timai bir karakter ta\u015f\u0131mas\u0131 hasebiyle sosyolojik, fertlerin b\u00fcnyelerinde izler b\u0131rak\u0131p, fert-Rabb ikileminde fertlerin yap\u0131 ve kabiliyetlerine g\u00f6re oldurucu ve erdirici boyutlar\u0131yla mistik ve psikolojik, \u015fu an fiziki yap\u0131n\u0131n m\u00fcsait olmamas\u0131 ve \u00e7e\u015fitli nedenlerle es ge\u00e7ilmesine ra\u011fmen d\u00fcnyan\u0131n her y\u00f6resinden milyonlarca M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131 ayni zaman ve idealler etraf\u0131nda bir araya getirmesi ve M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda kamuoyu faaliyetlerine potansiyel a\u00e7\u0131dan zemin te\u015fkil etmesi nedeniyle siyasi, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oranda al\u0131m-sat\u0131m i\u015flevinin g\u00f6zlenmesi hasebiyle de iktisadi ba\u015fta olmak \u00fczere \u00e7ok daha farkl\u0131 zaviyelerden i\u015flenmeye ve incelenmeye m\u00fcsaitlik arz eder. Hacc\u0131n boyutlar\u0131na ili\u015fkin koymu\u015f oldu\u011fumuz bu ana veriler ve bunlara eklenebilecek di\u011fer verileri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmadan yap\u0131lacak tan\u0131mlar, filin de\u011fi\u015fik organlar\u0131n\u0131 tutan k\u00f6rlerin, fili sadece tuttuklar\u0131 organlar\u0131yla tan\u0131mlamalar\u0131na benzer. Bug\u00fcn yap\u0131lan hacc\u0131n, \u0130slam\u2019\u0131n tarif etti\u011fi hacc\u0131n temel donelerine ne kadar uydu\u011fu, M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in i\u00e7erisinde \u00e7ok faydal\u0131 \u015feylerin, Kuran\u2019\u0131n tabiriyle Menafi\u2019nin(7) bulundu\u011fu b\u00f6ylesine bir kurumdan bug\u00fcn \u0130slam alemi olarak ne kadar yararlanmaktay\u0131z? gibi akt\u00fcel ve bir o kadar da faydal\u0131 olan bu suallere k\u0131smen cevap aramakla da beraber, bu hususu daha sonraki bir makalede daha detayl\u0131 incelmeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Kuran \u0130slam\u2019\u0131n temel r\u00fck\u00fcnlerinden birisi olarak tasvir edilen hacc\u0131, b\u00fcnyesinde Hacc erkan\u0131n\u0131 anlatan ayetler yuma\u011f\u0131n\u0131n bulundu\u011fu bir sureye Hacc Suresi(8) ismini vererek ta\u00e7land\u0131r\u0131r. Bu surenin yan\u0131nda di\u011fer baz\u0131 surelerde de(9) hacca ili\u015fkin bilgilerin verildi\u011fi ayetlere rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kuran-\u0131 Kerim\u2019de hacc konusunda temel te\u015fkil eden baz\u0131 ayet-i kerimeleri ifade etmek gerekirse: \u201cAlemlere mahza, feyz ve hidayet kayna\u011f\u0131 olarak insanlar i\u00e7in in\u015fa edilen Beyt (ev) \u015f\u00fcphesiz Mekke\u2019deki (K\u00e2be)\u2019dir. Orada apa\u00e7\u0131k alametler vard\u0131r. \u0130brahim\u2019in makam\u0131 (bunlardan birisidir). Kim oraya girerse tecav\u00fczden emin olur. Oraya g\u00fcc\u00fc yetip yol bulabilenlerin Beyt\u2019i haccetmeleri, Allah i\u00e7in insanlara bor\u00e7tur. Kim (bunu) ink\u00e2r ederse, (bilsin ki) Allah alemden m\u00fcsta\u011fnidir.\u201d10 Hacc\u0131n farziyetine delil olarak bu ayet g\u00f6sterilmektedir.Ayr\u0131ca; \u201c\u0130nsanlar\u0131 hacca \u00e7a\u011f\u0131r, y\u00fcr\u00fcyerek veya deve \u00fczerinde b\u00fct\u00fcn uzak yollardan sana gelsinler. Kendileri i\u00e7in menfaatli \u015feyleri g\u00f6rs\u00fcnler diye\u2026\u201d(11) Ayette i\u015faret edilen hac\u0131lar\u0131n elde edecekleri menfaatler hususunda Elmal\u0131l\u0131, \u0130bn-i Abbas\u2019dan rivayetle hem dini ve hem de d\u00fcnyevi oldu\u011funa i\u015faret etmektedir. D\u00fcnyevi olanlar; birtak\u0131m kutsi ni\u015fanelerin m\u00fc\u015fahede edilmesi, ahlak\u00ee, ticar\u00ee birtak\u0131m ve i\u00e7timai menfaatler\u2026 Uhrev\u00ee olanlar ise; ma\u011ffiret ve r\u0131dvand\u0131r.12 Mezkur ayet hakk\u0131nda Seyyid Kutub, hacc\u0131n tarihi s\u00fcrecini de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak geni\u015f bir a\u00e7\u0131yla konuya e\u011filmi\u015f ve hacc\u0131n menfaatlerinin saymakla bitmeyece\u011fini ifade etmi\u015ftir. O\u2019na g\u00f6re hacc; bulu\u015fma mevsimi, kongre yeri, ibadet ve ticaret sahas\u0131, i\u00e7tima\u00ee toplant\u0131 ve tan\u0131\u015fma platformu, yard\u0131mla\u015fma ve dayan\u0131\u015fma mahallidir\u202613Efendimiz (a.s)\u2019in hacca ili\u015fkin s\u00f6zlerini ihtiva eden kitaplarda, konuyu \u00e7e\u015fitli zaviyelerden Projekt alt\u0131na tutan pek \u00e7ok hadise rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nitekim kendisine cihad etmek istedi\u011fine ili\u015fkin soru soran Ai\u015fe validemize; \u201cAncak cihad\u0131n en efdal ve g\u00fczeli hacc\u0131 mebrurdur.\u201d diyerek kar\u015f\u0131l\u0131k vermesi, bu cevap kar\u015f\u0131s\u0131nda, Ai\u015fe validemizin bu s\u00f6z\u00fc i\u015fittikten sonra hacc\u0131 hi\u00e7 b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmesi,(14) telbiyede bulunan insanlara cans\u0131z varl\u0131klar\u0131n dahi i\u015ftirakte bulunmas\u0131,(15) hacc-\u0131 mebrur\u2019un kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n cennetten ba\u015fka bir \u015fey olmamas\u0131,(16) k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn, b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn, zay\u0131f\u0131n ve kad\u0131n\u0131n cihad\u0131n\u0131n hacc ve umre olarak tan\u0131mlanmas\u0131,(17) \u00fczerine farziyeti d\u00fc\u015f\u00fcp de yapmayanlar\u0131n mazur say\u0131lamayacaklar\u0131(18) ve bu hususta aceleci olman\u0131n gereklili\u011fi\u20261(9) Bu konuya ili\u015fkin verilen bu hadislerin eskimez, p\u00f6rs\u00fcmez yeninin kutsal el\u00e7isi, gaye insan, ufuk Peygamber zaviyesinden, hacc\u0131n ehemmiyet ve \u00f6nemini kavramak hususunda yeterli oldu\u011fu kanaatindeyiz.<\/p>\n
Hac yoluna koyulmak suretiyle dini bir vecibeyi yerine getirmek isteyen, o yolda \u00e7ekilecek me\u015fakkati l\u00fctuf ve rahmet olarak kabullenmi\u015f, mutlak g\u00fczelin hasretiyle yanan sevda y\u00fckl\u00fc y\u00fcreklerin, \u015f\u00fcphesiz bu ba\u011flamda dikkat etmeleri gereken hususlar olacakt\u0131r. Nefsin y\u0131lmak bilmeyen desise ve hilelerine kar\u015f\u0131 ag\u00e2h olmak, yolculu\u011fun karakterinden kaynaklanan zorluk ve me\u015fakkatlere kar\u015f\u0131 sabr\u0131 \u00f6ne almak suretiyle rahmeti azaba, izzeti zillete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmemek gerekir. Zira bu hususta S\u00fcfyan-i Sevri; \u201c\u00c7irkin ve kaba s\u00f6zler konu\u015farak a\u011f\u0131z ta\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yapanlar\u0131n hacc\u0131 fasittir.\u201d demektedir. Asl\u0131nda bu ifade hacc\u0131n iyili\u011fi hakk\u0131nda sorulan bir suale, Res\u00fclullah\u2019\u0131n; \u201cG\u00fczel s\u00f6z ve yemektir.\u201d seklinde verdi\u011fi cevab\u0131n kanaatimce Sevri taraf\u0131ndan \u015ferh edilmesidir. Ayn\u0131 hususta \u0130mam-\u0131 Gazali; \u201cResul-\u00fc Ekrem (s.a) g\u00fczel s\u00f6z ile yemek yedirmeyi, hacc\u0131n iyili\u011finden saym\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcnaka\u015fa ise g\u00fczel konu\u015fmaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Arkada\u015flar\u0131na fazla itirazda bulunmamal\u0131, etraftakilerine yumu\u015fak ve m\u00fclayim davranmal\u0131. K\u00e2be yolcular\u0131na \u015fefkat kanatlar\u0131n\u0131 a\u00e7mal\u0131, b\u00fct\u00fcn arkada\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fczel ahlakla muamele etmelidir. G\u00fczel ahlak, sadece k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapmamak de\u011fil, eziyetlere de katlanmak demektir. Yolculu\u011fun asil manas\u0131 parlamak ve a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmak demek olan sefer adinin verilmesi, ki\u015finin ahl\u00e2kini ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndand\u0131r\u2026\u201d20<\/p>\n
\u0130badet boyutunu bir kenara b\u0131rak\u0131rsak g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcyle hacc; Uzakdo\u011fu \u00fclkeleri i\u00e7in \u00c7in mal\u0131 takkesinden, Kore mal\u0131 tespihine de\u011fin bulunmaz bir pazar, mevcut hac hizmetlerini veren ev sahipleri i\u00e7in dini bir turizm ve tan\u0131t\u0131m arac\u0131d\u0131r. Beyne\u2019l-milel \u0130slam kongresi tan\u0131mlamas\u0131 ise, M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda ortak lisan olmas\u0131 gereken Kur\u2019an dili Arap\u00e7a\u2019n\u0131n yeterli d\u00fczeyde ve genelde Arap olmayanlar taraf\u0131ndan bilinmemesi ve birtak\u0131m fiziki ve siyasi etkenlerin de varl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, \u00fcmmet kavram\u0131n\u0131 oda\u011f\u0131na alan hacc\u0131n bu misyonu gere\u011fi gibi ifa edemedi\u011fi kan\u0131s\u0131n\u0131 ister istemez ak\u0131llara getirmektedir. Mevcut iktidarlar\u0131n da ho\u015funa giden bu hal, al g\u00fcl\u00fcm ver g\u00fcl\u00fcm \u015feklinde devam edip gitmektedir. H\u00fcccac, \u0130slam tarihinin \u015fanl\u0131 ve ac\u0131 sayfalar\u0131nda dola\u015f\u0131p feyz ve hidayet kayna\u011f\u0131 olarak tasvir edilen K\u00e2be\u2019den nasibini ararken, kimisi malini satmakta, kimisi uluslararas\u0131 bir faaliyet olan hacc\u0131 tabii olarak k\u0131smen tan\u0131t\u0131m faaliyeti olarak de\u011ferlendirme gayretinde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130slam\u2019\u0131n \u00e7ok boyutlu birtak\u0131m kurumlar\u0131n\u0131n adeta dallar\u0131 budanarak sadece ibadet y\u00f6n\u00fcn\u00fcn vurgulanmas\u0131, yeni d\u00fcnya d\u00fczeni ad\u0131 alt\u0131nda d\u00fcnyay\u0131 parselleyerek y\u00f6n vermek isteyen Amerika ve onun g\u00fcd\u00fcm\u00fcndeki Bat\u0131\u2019n\u0131n, kom\u00fcnizmin y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra kendileri i\u00e7in potansiyel tehlike olarak g\u00f6rd\u00fckleri \u0130slam\u2019\u0131 pasifize etmek ad\u0131na medeni ve ustaca oynad\u0131klar\u0131 bir oyun olarak g\u00f6rmek gerekir. Ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131 ve d\u0131\u015f ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k k\u0131skac\u0131nda k\u00f6lele\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan \u0130slam toplumlar\u0131 i\u00e7erisinde bu olguya \u00e7anak tutacak, \u0130slam\u2019\u0131 sadece vicdanlara mahpus etmek isteyen, halka ra\u011fmen halk ad\u0131na hareket etmeyi kendilerine \u015fiar edinmi\u015f uydular bulmak zor olmayacakt\u0131r. Said-i Nursi bu ba\u011flamda Birinci D\u00fcnya Savas\u0131\u2019nda Osmanl\u0131\u2019ya kar\u015f\u0131 sava\u015fan M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 nazar\u2019\u0131-dikkat alarak; \u201cBu hal d\u00fc\u015fmana milyonla \u0130slam\u2019\u0131, \u0130slam aleyhinde istihdama zemin izhar etti.\u201d diyerek yenilginin sebepleri aras\u0131nda, M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda efk\u00e2r\u2019\u0131 umumiyenin olu\u015fmas\u0131 hususunda m\u00fcstesna bir yeri olan hacc\u0131n ihmal edilmesi ve misyonuna uygun olarak icra edilmeyi\u015fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
\u00d6yleyse hacc\u0131n b\u00fct\u00fcn boyutlar\u0131yla kavran\u0131lmas\u0131nda herkese konumuna g\u00f6re g\u00f6revler d\u00fc\u015fmektedir. Hemen, hemen b\u00fct\u00fcn kurumlarda oldu\u011fu gibi bu sahada da yeniden ihya hareketinin \u00f6ze uygun olarak yeniden \u015fekillendirilmesi gerekmektedir. Bu ise, ucuz y\u00f6neticilerin de\u011fil, can\u0131 canan u\u011fruna feda edebilecek a\u015fk ehli se\u00e7kin topluluklar\u0131n k\u00e2ridir. Hacc\u0131n b\u00fct\u00fcn erk\u00e2n\u0131yla ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerin yak\u0131n olmas\u0131 duas\u0131 ve temennisiyle\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Dipnotlar:
\n1- Canan \u0130brahim, Hadis K\u00fclliyat\u0131 (K\u00fct\u00fcb-i Sitte Muhtasar\u0131), 5\/s. 383-4, Ankara 1995
\n2- Kur\u2019an, Hacc (22,28)
\n3- Kur\u2019an, Al-i \u0130mran (3,152), Tevbe (9,112). Vd
\n4- Kur\u2019an, Bakara (2,152)
\n5- Aky\u00fcz Vecdi, Mukayeseli \u0130badet \u0130lmihali, 4\/s. 138, \u0130stanbul 1995
\n6- Canan \u0130brahim, a.g.e 5\/s. 227
\n7- Kur\u2019an, Hacc, (22,77-78)
\n8- Kur\u2019an\u2019in 22. Suresi olup, 78 ayetten m\u00fcte\u015fekkildir. \u0130\u00e7erisinde Mekk\u00ee ve Meden\u00ee ayet-i kerimeler vard\u0131r.
\n9- Kur\u2019an, Bakara (2;158,189,196-200,203), Al-i \u0130mran (3;96-97), Maide (5;1,2,94,95,96), Hacc (22;25,27,29)
\n10- Kur\u2019an, Al-i \u0130mran (3,96-97)
\n11- Kur\u2019an, Hacc (22,27-28)
\n12- Elmal\u0131l\u0131 M. Hamdi Yaz\u0131r, Hak Dini Kur\u2019an Dili, 5\/s. 3398, \u0130stanbul 1982
\n13- Seyyid Kutub, Fizilal\u2019il-Kur\u2019an, 10\/s. 225, \u0130stanbul, 1982 (terc. Emin Sara\u00e7, I. Hakki Seng\u00fcler, Bekir Karliga)
\n14-Buh\u00e2r\u00ee, Hacc 4, Cezau\u2019s-Sayd 26, Nesai, Hacc 4 (5,113)
\n15- Tirmiz\u00ee, Hacc 14 (828)
\n16- Buh\u00e2r\u00ee, Umre 1, M\u00fcslim, Hacc 437 (1349), Tirmiz\u00ee, Hacc 90 (933), Nesai, Menasik 3 (5,12)
\n17- Nesai, Hacc 4 (5,114)
\n18- Ibn-i Mace, Menasik 8 (2902)
\n19- Ebu D\u00e2v\u00fbd, Hacc 3 (1729)
\n20- \u0130mam-i Gaz\u00e2l\u00ee, \u0130hya\u2019u Ul\u00fbmidd\u00een, 1\/s. 750, \u0130stanbul 1986<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u201cBuyur Allah\u2019\u0131m, buyur! Davetine b\u00fct\u00fcn samimiyetimle icabet ettim! Senin e\u015fin, orta\u011f\u0131n yoktur. Buyur Allah\u2019\u0131m, buyur! Hamd senin, nimet senin, m\u00fclk senin. Bunlar\u0131n hi\u00e7birinde e\u015fin orta\u011f\u0131n yoktur!..\u201d Hac esnas\u0131nda ihrama girildi\u011fi andan itibaren bayram\u0131n birinci g\u00fcn\u00fc (Zilhicce\u2019nin 10. g\u00fcn\u00fc) Cemre-i Akabe\u2019de ilk ta\u015f\u0131n at\u0131lmas\u0131na de\u011fin y\u00fcksek sesle okunan(1) ve telbiye olarak isimlendirilen duan\u0131n T\u00fcrk\u00e7e meali olan […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-967","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkish-essays"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=967"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/967\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dr-cinar.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}